Het Antikythera Mechanisme: de 2000 jaar Oud-Griekse astronomische computer

Beste lezer

Vrijdagavond 13 november 2026 van 20.00 tot 22:00 uur geeft Prof. dr. M.A.M. (Rien) van de Weijgaert (Rijksuniversiteite Groningen) een lezing:

Lezing: Het Antikythera Mechanisme.

De lezing is in Het Groene Huis te Amersfoort en wordt georganiseerd door Sterrenwacht Midden-Nederland.

Over de lezing:

Een van de meest tot de verbeelding sprekende voorwerpen uit de antieke Oudheid

is het Antikythera Mechanisme, 's werelds oudste computer. Minstens 1300 jaar

voordat de eerste Europese klokken verschenen blijken de oude Grieken in staat te zijn geweest een verbluffend geavanceerd en complex mechanisch klokwerk te maken.

De minstens 32 tandwielen vertaalden de astronomische kennis van de oudheid in een mechanisch model. Het volgde de gang van Maan, Zon en waarschijnlijk de vijf toen bekende planeten aan de hemel, volgens de toenmalig nieuwste inzichten van de Hellenistische astronomie.

Bij toeval in 1900 gevonden door sponsduikers op een oud-Romeins scheepswrak bij het eilandje Antikythera, heeft het bijna een eeuw geduurd voordat het bronzen instrument zijn geheimen definitief prijs begint te geven. State-of-the-art technologisch onderzoek heeft geleid tot de ontsluiting van de constructie van het apparaat, terwijl de ontcijfering van de vele opschriften heeft geleid tot een ingrijpend beter begrip van werking en gebruik. Toch blijven nogvel vragen onbeantwoord. Is het een planetarium geweest, en waar zijn dan de ontbrekende tandwielen ? Wat is er gebeurd met deze verbluffende technologische kennis van Grieken en Romeinen ? Wie heeft het apparaat gemaakt, en wie heeft het bedacht ? Waarom zijn er geen andere soortgelijke voorwerpen uit de klassieke Oudheid bekend ? Duidelijk is dat onze ideeen omtrent de wetenschappelijke en technologische kennis en de rol van technische innovatie in de Oudheid danig moeten worden bijgesteld.

Foto credit van Antikythera Mechanisme:: Wikimedia Commons ( Log Tandy)

Foto: Prof. dr. M.A.M. (Rien) van de Weijgaert

Over de spreker:

Rien van de Weijgaert studeerde natuur- en sterrenkunde aan de Universiteit Leiden, waar hij in 1991 cum laude promoveerde op het proefschrift 'Voids and the Geometry of Large Scale Structure' (promotoren: prof. Bernard Jones, prof. Vincent Icke en prof. P.T. de Zeeuw). Daarna werkte hij als NSERC research fellow aan het Canadian Institute of Astrophysics (CITA) in Toronto, Canada en als research assistent aan het Max Planck Institut für Astrophysik (MPA) in Garching, Duitsland. In 1995 ging hij op basis van een KNAW fellowship werken aan het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteite Groningen, hij sinds 2004 aan is verbonden als hoogleraar. Zijn onderzoeksinteressen betreffen kosmologie, de vorming van structuur en de grote schaal structuur van het Heelal, alsmede computationele geometrie en topologie. Met name richt zijn bijzondere aandacht op de vorming en dynamica van het Kosmische Web, het complexe network van uitgerekte filamenten waarin materie en sterrenstelsels zich op schalen van

tientallen tot honderden miljoenen lichtjaren hebben gegroepeerd, en op de eigenschappen en evolutie van voids, de grote welhaast lege gebieden tussen deze structuren. De afgelopen tien jaar houdt hij zich ook bezig met de geschiedenis van de sterrenkunde en kosmologie, in het bijzonder met een onderzoeksprogramma mbt. 's werelds oudste astronomische en mechanische computer, het Antikythera mechanisme uit oud-Griekse tijden.

Praktische informatie:

Locatie: Het Groene Huis te Amersfoort.

Adres: Schothorsterlaan 21, 3822 NA Amersfoort.

Datum: Vrijdag 13 november 2026.

Tijd: 20:00 uur (de zaal opent om 19:30 uur) tot 22:00 uur.

Toegang: €7,50 – Leden gratis!

Aanmelden via Eventbrite Link: komt nog

Vriendelijke groet,

Belal Shadid

Namens P&O werkgroep

Sterrenwacht Midden-Nederland