El espacio de acá (Proyecto azul)

Proyecto Azul es una obra que lleva a escena a un personaje que acaba de presenciar la muerte de su mejor amigo. El impacto de esta pérdida le impulsa a emprender un viaje imaginario que le permite alejarse de la Tierra y observar desde la distancia la condición humana, en busca de comprender aquello que parece incomprensible. A este impulso se suma el deseo de encontrar nuevas formas de contar la historia de la vida, junto con las voces de quienes ya no están. Es también una necesidad de tomar distancia de un mundo marcado por la violencia e imaginar si es posible conquistar otros mundos que funcionen de otra manera.
Sin embargo, esta fantasía da lugar a una paradoja inevitable: ¿cómo podemos escapar de una historia construida sobre la conquista recurriendo precisamente a la idea de conquistar nuevos mundos? El viaje al espacio se convierte así en un intento de tomar distancia de la Tierra para comprenderla mejor, pero también en un cuestionamiento de la persistencia de esas mismas lógicas que buscamos dejar atrás.
A lo largo de la obra, una actriz de origen palestino y una actriz de origen judío interpretan a una astronauta y, al mismo tiempo, encarnan a diferentes habitantes de la Palestina antigua y contemporánea, desplazándose entre distintos tiempos y geografías. Ambas conducen al público a través de una narración que entrelaza episodios de la microhistoria palestina con hitos de la carrera espacial, estableciendo resonancias temporales, políticas y humanas entre ambas historias.
Desde esta perspectiva, la obra recorre diferentes momentos de la historia de Palestina y evoca acontecimientos como la Nakba de 1948 —la expulsión y el desplazamiento masivo de la población palestina— y la Naksa, o Guerra de los Seis Días, de 1967, así como escenas basadas en testimonios de personas palestinas y en las voces recreadas de los antepasados de las actrices. Estos episodios dialogan con referencias a la carrera espacial, desde los mitos en torno a los astronautas en el contexto de la Guerra Fría hasta misiones como el Apolo 13 y el reciente programa Artemis, que renueva el deseo humano de conquistar la Luna y alcanzar otros mundos.
En Proyecto Azul, los acontecimientos históricos no aparecen en orden cronológico, sino como materiales que se reflejan y se cuestionan mutuamente. Mientras la humanidad imagina formas de ampliar sus fronteras hacia el espacio, el desplazamiento forzado y las luchas por el territorio siguen marcando la experiencia palestina.
De este modo, historias basadas en experiencias reales y relatos ficcionalizados se entrelazan en una puesta en escena construida a partir de la constante superposición de elementos textuales, sonoros, gestuales y espaciales. La obra cuestiona los mecanismos que moldean nuestra percepción de la historia e invita al público a observar la Tierra y las historias que estructuran nuestras vidas desde la distancia: desde ese azul que solo puede verse desde lejos, como el azul de nuestro planeta cuando se contempla desde el espacio.
[FR]
Proyecto Azul est une œuvre qui met en scène un personnage venant d’assister à la mort de son meilleur ami. L’impact de cette perte le pousse à entreprendre un voyage imaginaire qui lui permet de prendre ses distances avec la Terre et d’observer la condition humaine depuis l’espace, afin de tenter de comprendre ce qui semble incompréhensible. À cette impulsion s’ajoute le désir de trouver de nouvelles façons de raconter l’histoire de la vie, avec les voix de celles et ceux qui ne sont plus là. C’est aussi le besoin de prendre de la distance par rapport à un monde marqué par la violence et d’imaginer s’il est possible de conquérir d’autres mondes qui pourraient fonctionner autrement.
Mais cette fantaisie fait naître un paradoxe inévitable : comment échapper à une histoire fondée sur la conquête en se tournant précisément vers l’idée de conquérir de nouveaux mondes ? Le voyage dans l’espace devient ainsi une tentative de prendre de la distance avec la Terre pour mieux la comprendre, mais aussi une interrogation sur la persistance des mêmes logiques que nous cherchons à laisser derrière nous.
Tout au long de l’œuvre, une comédienne d’origine palestinienne et une comédienne d’origine juive incarnent une astronaute tout en donnant vie à différents habitants de la Palestine ancienne et contemporaine, se déplaçant entre différentes époques et géographies. Elles guident le public à travers un récit qui entrelace des épisodes de la microhistoire palestinienne avec des moments clés de la course à l’espace, créant des résonances temporelles, politiques et humaines entre les deux histoires.
Dans cette perspective, l’œuvre traverse différentes périodes de l’histoire de la Palestine, évoquant des événements tels que la Nakba de 1948 — l’expulsion et le déplacement massif de la population palestinienne — et la Naksa, ou guerre des Six Jours, de 1967, ainsi que des scènes inspirées de témoignages de personnes palestiniennes et des voix recréées des ancêtres des comédiennes. Ces épisodes entrent en dialogue avec des références à la course à l’espace, allant des mythes liés aux astronautes dans le contexte de la guerre froide jusqu’à des missions telles qu’Apollo 13 et au récent programme Artemis, qui ravive le désir humain de conquérir la Lune et d’atteindre d’autres mondes.
Dans Proyecto Azul, les événements historiques n’apparaissent pas dans un ordre chronologique, mais comme des matériaux qui se reflètent et se confrontent les uns aux autres. Tandis que l’humanité imagine des moyens d’étendre ses frontières vers l’espace, les déplacements forcés et les luttes pour le territoire continuent de façonner l’expérience palestinienne.
Ainsi, des récits fondés sur des expériences réelles et des histoires fictionnalisées s’entrelacent dans une performance construite par la superposition constante d’éléments textuels, sonores, gestuels et spatiaux. L’œuvre interroge les mécanismes qui façonnent notre perception de l’histoire et invite le public à observer la Terre et les récits qui structurent nos vies depuis la distance : depuis ce bleu que l’on ne peut voir que de loin, comme le bleu de notre planète lorsqu’on la regarde depuis l’espace.
[NL]
Proyecto Azul is een voorstelling waarin een personage centraal staat dat zojuist getuige is geweest van de dood van zijn beste vriend. De impact van dit verlies brengt hem ertoe een imaginaire reis te ondernemen, waarmee hij afstand kan nemen van de aarde en de menselijke conditie vanop een afstand kan bekijken, in een poging te begrijpen wat onbegrijpelijk lijkt. Tegelijkertijd ontstaat de behoefte om nieuwe manieren te vinden om het verhaal van het leven te vertellen, samen met de stemmen van degenen die er niet meer zijn. Het is ook een verlangen om afstand te nemen van een wereld die door geweld wordt gekenmerkt en zich af te vragen of het mogelijk is andere werelden te veroveren die volgens andere principes functioneren.
Deze fantasie roept echter een onvermijdelijke paradox op: hoe kunnen we ontsnappen aan een geschiedenis die op verovering is gebaseerd door ons juist te richten op het idee om nieuwe werelden te veroveren? De reis naar de ruimte wordt zo een poging om afstand te nemen van de aarde om haar beter te begrijpen, maar ook een vraag naar het voortbestaan van precies diezelfde logica’s die we achter ons willen laten.
In de voorstelling spelen een actrice van Palestijnse afkomst en een actrice van Joodse afkomst een astronaut en belichamen zij tegelijkertijd verschillende bewoners van het oude en hedendaagse Palestina. Ze bewegen zich tussen verschillende tijden en geografische contexten en leiden het publiek door een verhaal waarin episodes uit de Palestijnse microgeschiedenis worden verweven met mijlpalen uit de ruimtewedloop. Zo ontstaan temporele, politieke en menselijke resonanties tussen beide verhalen.
Vanuit dit perspectief beweegt de voorstelling door verschillende momenten uit de geschiedenis van Palestina. Gebeurtenissen zoals de Nakba van 1948 — de massale verdrijving en ontheemding van de Palestijnse bevolking — en de Naksa, of Zesdaagse Oorlog, van 1967 komen aan bod, evenals scènes gebaseerd op getuigenissen van Palestijnse mensen en gereconstrueerde stemmen van de voorouders van de actrices. Deze episodes gaan een dialoog aan met verwijzingen naar de ruimtewedloop, van astronautenmythes in de context van de Koude Oorlog tot missies als Apollo 13 en het recente Artemis-programma, dat het menselijke verlangen om de maan te veroveren en andere werelden te bereiken opnieuw aanwakkert.
In Proyecto Azul verschijnen historische gebeurtenissen niet in chronologische volgorde, maar als materialen die elkaar weerspiegelen en ter discussie stellen. Terwijl de mensheid zich voorstelt hoe haar grenzen naar de ruimte kunnen worden uitgebreid, blijven gedwongen verplaatsing en strijd om grondgebied de Palestijnse ervaring bepalen.
Zo worden verhalen die gebaseerd zijn op waargebeurde ervaringen en gefictionaliseerde vertellingen met elkaar verweven in een voorstelling die wordt opgebouwd door een voortdurende gelaagdheid van tekstuele, auditieve, lichamelijke en ruimtelijke elementen. Het werk bevraagt de mechanismen die onze perceptie van de geschiedenis vormgeven en nodigt het publiek uit om de aarde en de verhalen die ons leven structureren vanop een afstand te bekijken: vanuit het blauw dat alleen van veraf zichtbaar is, zoals het blauw van onze planeet wanneer we haar vanuit de ruimte bekijken.