Einstein, aborcja i płacz Mefista. Pierwszy „Faust” Jerzego Grotowskiego (Poznań, 1960)

Name: Einstein, aborcja i płacz Mefista. Pierwszy „Faust” Jerzego Grotowskiego (Poznań, 1960)
Start: 2026-04-10T18:00:00+02:00
Location: Rynek-Ratusz 27, 50-101 Wroclaw, Poland

Schedule

Fri, 10 Apr, 2026 at 06:00 pm

UTC+02:00

Location

Rynek-Ratusz 27, 50-101 Wroclaw, Poland | Wroclaw, DS

Einstein, aborcja i płacz Mefista. Pierwszy „Faust” Jerzego Grotowskiego (Poznań, 1960)
Wykład i prezentacja Dariusza Kosińskiego
W ramach Otwartego Uniwersytetu Poszukiwań
⮕ 10.04.2026, 18:00
⮕ Czytelnia im. Ludwika Flaszena Instytutu Grotowskiego
⮕ Czas trwania: 90 minut
⮕ Wstęp wolny, obowiązuje rezerwacja bezpłatnej wejściówki
„Faust wg J.W. Goethego” to pełny tytuł jedynego przedstawienia, jakie Jerzy Grotowski jako dyrektor Teatru 13 Rzędów zrealizował poza swoim opolskim zespołem. Jego premiera odbyła się 13 kwietnia 1960 roku w Teatrze Polskim w Poznaniu. Długo zapomniane i lekceważone (także przez samego reżysera) należy do tych wczesnych przedstawień reżysera, które ukazują zupełnie inne oblicze jego teatru – zaangażowanego we współczesność, drapieżnego, opartego na wyrazistych i prowokacyjnych konceptach dramaturgicznych i inscenizacyjnych. Meyerholdowska maszyna do grania, elektroniczne zwierzęta i dziecko z próbówki. Faust jako Einstein. Małgorzata dokonująca aborcji. Mefisto jako alter ego Fausta płaczące nad swoim umarłym ja. Zamiast teatru ubogiego i Syna Człowieczego – awangardowe widowisko zanurzone we współczesności i współczesność atakujące.
Dzięki niewykorzystywanym wcześniej materiałom – egzemplarzom teatralnym, zdjęciom i recenzjom – możliwa jest rekonstrukcja najważniejszych elementów tej niezwykłej inscenizacji. Oczywiście niepełna, pozostawiająca całkiem sporo zagadek – ale tym bardziej frapująca jako rodzaj historycznoteatralnego dochodzenia. Jego celem jest nie tylko jak najpełniejsze odtworzenie inscenizacji sprzed sześćdziesięciu sześciu lat, ale także otwarcie innych od dotychczasowych kierunków interpretacji dzieła i drogi Grotowskiego.
Ukazujący efekty tego dochodzenia wykład jest też prezentacją wydanej przez Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego książki Dariusza Kosińskiego „Grot Fausta. Faustyczne dzieje teatru Jerzego Grotowskiego”. Przedstawia ona alternatywny obraz twórczości teatralnej Grotowskiego przez szczegółowy opis i analizę inscenizacji opartych na micie Fausta (poza poznańską, „Tragiczne dzieje doktora Fausta” według Christophera Marlowe’a w Teatrze-Laboratorium 13 Rzędów, 23 kwietnia 1963) oraz reinterpretację innych przedstawień (zwłaszcza „Apocalypsis cum figuris”).

Prowadzący —
Dariusz Kosiński jest profesorem Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, od roku 2019 w Instytucie Glottodydaktyki Polonistycznej. Jest uczniem prof. Jana Michalika, pod którego opieką napisał pierwsze prace dotyczące historii i teorii sztuki aktorskiej XIX wieku. Główny nurt jego badań stanowi polska tradycja teatralna i performatywna („Polski teatr przemiany”, Wrocław 2007; „Teatra polskie. Historie”, Warszawa 2010 – nagroda Znaku Hestii im. ks. prof. Józefa Tischnera 2011, Nagroda Naukowa im. Jerzego Giedroycia 2012; przekłady: niemiecki, chiński, rosyjski, angielski). Podejmował też prace związane z poszczególnymi twórcami tej tradycji: Juliuszem Osterwą, Stanisławem Wyspiańskim, a przede wszystkim Jerzym Grotowskim. Jest autorem popularnej biografii artysty „Grotowski. Przewodnik” (Wrocław 2009), wydał dwie monografie poświęcone jego wczesnym przedstawieniom („Grotowski. Profanacje”, Wrocław 2015; „Farsy-misteria. Przedstawienia Jerzego Grotowskiego w Teatrze 13 Rzędów (1959–1960)”, Wrocław 2018). W latach 2010–2013 był dyrektorem programowym Instytutu im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu. Należał do zespołu redakcyjnego „Tekstów zebranych” Grotowskiego (Wrocław – Warszawa 2012). Założył portal grotowski.net oraz pismo „Performer”, którego redaktorem naczelnym jest do dziś. Badania nad polską tradycją performatywną łączy z analizami współczesnych przedstawień i dramatów społecznych („Teatra polskie. Rok katastrofy”, Warszawa 2012). Był współzałożycielem i przez kilkanaście lat pracownikiem Katedry Performatyki na Wydziale Polonistyki UJ („Performatyka. W(y)prowadzenia”, Kraków 2016). W latach 2014–2018 był zastępcą dyrektora Instytutu Teatralnego Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie. Stworzył projekt badań nad awangardą teatralną Europy Środkowo-Wschodniej „Odzyskana Awangarda”. W latach 2017–2020 kierował projektem badawczym „Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna ** i XXI wieku”. Od 2016 stale współpracuje jako krytyk teatralny z „Tygodnikiem Powszechnym”. Od roku 2014 wraz z prof. Wojciechem Dudzikiem jest redaktorem naczelnym internetowej Encyklopedii Teatru Polskiego. Od 2016 stale współpracuje jako krytyk teatralny z „Tygodnikiem Powszechnym”. W roku 2020 założył z Katarzyną Woźniak „żywosłowie. wydawnictwo”, którego jest dyrektorem programowym i redaktorem. Wydał ostatnio książkę „Grot Fausta. Faustyczne dzieje teatru Jerzego Grotowskiego” (2025).