«Η αλήθεια είναι πιο παράξενη απ' τη φαντασία»: Το Ace in the Hole στο θερινό σινεμά Παναθήναια

«Η αλήθεια είναι πιο παράξενη απ’ τη φαντασία»: Το Ace in the Hole (Billy Wilder, 1951) στον θερινό κινηματογράφο Παναθήναια | ΚΙΝΟ CLUB με τον Αλέξανδρο Παπαγεωργίου
Κλείστε το εισιτήριό σας: https://www.more.com/gr-el/tickets/cinema/ace-in-the-hole/
Στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, η διαπίστωση πως ζούμε σε έναν post-truth κόσμο όπου τα γεγονότα έχουν το ίδιο οντολογικό status με τις ερμηνείες τους, η έννοια της αλήθειας αποτελεί ένα συγκρουσιακό πεδίο αντιμαχόμενων αφηγήσεων και η ιδέα μιας κοινά αποδεκτής κοινωνικής και ηθικής πραγματικότητας αποτελεί ίχνος ενός μακρινού (έως και φανταστικού) παρελθόντος, αποτελεί πια σχεδόν κοινοτοπία. Ποιος όμως θα μπορούσε να σκεφτεί και να πει κάτι τέτοιο πίσω στις αρχές της δεκαετίας του ‘50;
Το 1951 βρίσκει τον Αμερικανό σκηνοθέτη Billy Wilder να έχει ολοκληρώσει ένα σερί κινηματογραφικών θριάμβων. Μερικά χρόνια νωρίτερα, το 1944, καθόρισε αποφασιστικά την γλώσσα του χολιγουντιανού film noir μεταφέροντας στην οθόνη το Double Indemnity του James C. Cain μαζί με τον Raymond Chandler. Την αμέσως επόμενη χρονιά, ακολουθεί ο μεγάλος εμπορικός και οσκαρικός θρίαμβος του The Lost Weekend, ενώ το 1950 με το Sunset Boulevard ολοκληρώνει την σπουδαία συγγραφική συνεργασία του με τον Charles Brackett παραδίδοντας ένα άνευ προηγουμένου δείγμα της ικανότητας της κινηματογραφικής εικόνας για αναστοχασμό πάνω στον εαυτό της.
Έναν χρόνο αργότερα, ο Wilder αξιοποιεί το momentum και το συμβολικό κεφάλαιο αυτών των θριάμβων αναλαμβάνοντας για πρώτη φορά την θέση του παραγωγού, του σεναριογράφου και του σκηνοθέτη της επόμενης ταινίας του. Το αποτέλεσμα είναι το Ace in the Hole, και γίνεται επίσης η πρώτη φορά που ο Wilder αποτυγχάνει στα ταμεία και θάβεται από τις κριτικές. Γιατί άραγε; Υπήρχε μάλλον κάτι σε αυτό το ειδολογικό υβρίδιο (μια σταθερά προσφιλής ιδέα για τον δημιουργό) μεταξύ noir, σάτιρας και μελοδράματος για τον κυνικό δημοσιογράφο του Kirk Douglas που δημιουργεί ένα μιντιακό τσίρκο γύρω από μια προσωπική τραγωδία στο Νέο Μεξικό το οποίο δεν χώραγε στο σινεμά της εποχής του - ή ίσως αποτελούσε προδρομική έκλαμψη μιας εποχής που μόλις είχε αρχίσει να ανατείλει.
Θα μπορούσαμε να πούμε πως η σχεδόν μισανθρωπική ιστορία του αριβίστα Chuck Tatum που δεν διστάζει όχι μόνο να παραποιήσει γεγονότα αλλά να κατασκευάσει ένα εντελώς νέο καθεστώς αλήθειας αποτελεί μία από τις πρώτες -αν όχι την πρώτη- απόπειρες του σινεμά να αναμετρηθεί με τις προκλήσεις ενός κόσμου όπου η ιδεολογία και τα media διαμορφώνουν την υφή της πραγματικότητας στον ίδιο βαθμό με τις αισθήσεις μας. Μόλις εν έτει 1951, την επαύριο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και στην αυγή του Ψυχρού Πολέμου, το Ace in the Hole λειτουργεί ως μια πρωτοποριακή κινηματογραφική κριτική στον αναδυόμενο κόσμο της μαζικής επικοινωνίας, της πολιτιστικής βιομηχανίας και της κοινωνίας του θεάματος, αναδεικνύοντας τις διαβρωτικές επιπτώσεις τους στην ψυχική και ηθική συγκρότηση των σύγχρονων υποκειμένων.
Η δημοσιογραφική ιδιότητα του ήρωα αποτελεί πρόσφορο έδαφος για την διερεύνηση του μιντιακού sensationalism και χειραγώγησης, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για ριζοσπαστικές ταινίες που θα ακολουθούσαν το ‘60 και το ‘70 (δεκαετίες πολύ πιο δεκτικές σε τέτοιες χειρονομίες), όπως το Shock Corridor του Samuel Fuller και το Network του Sidney Lumet. To Ace in the Hole δεν αρκείται στην ανάδειξη της ρευστής φύσης της αλήθειας στον αμερικάνικο θεαματικό καπιταλισμό του 20ού αιώνα, αλλά προχωράει στην σύνδεσή της με την πολιτική εξουσία και την διαφθορά. Αυτή η δομική κριτική στους θεσμούς της καπιταλιστικής νεωτερικότητας όπως ο Τύπος και η Δημοκρατία έκανε τους κριτικούς της εποχής να απορρίψουν την ταινία ως “ανέντιμη” και “μηδενιστική”, συμβάλλοντας έτσι στην εμπορική της αποτυχία.
Ίσως όμως απλά να ήταν πολύ νωρίς - γιατί πράγματι το Ace in the Hole επανεκτιμήθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν και πλέον θεωρείται ένα από τα κλασικά αριστουργήματα του χολιγουντιανού κινηματογράφου ακριβώς επειδή αποτέλεσε μια προφητική ρωγμή στην αμερικάνικη μεταπολεμική αυτοεικόνα που μεταμφίεζε σε όνειρο αυτό που ήταν εφιάλτης. Μέσα στο 70s-πριν-τα-70s παρανοϊκό κυνικό σύμπαν που φτιάχνει ο Wilder στο Ace in the Hole, ο Douglas ξεχωρίζει σαν ένα από τα σπουδαιότερα κινηματογραφικά καθάρματα στην ιστορία του σινεμά, ένας άνδρας σε κατάρρευση που παίρνει έναν ολόκληρο κόσμο μαζί του στην ηθική κόλαση, με μοναδικό του “πιστεύω” ένα mantra: μην πιστεύεις την αλήθεια.
H ταινία του Billy Wilder θα προβληθεί στον θερινό κινηματογράφο Παναθήναια (Μαυρομιχάλη 165) την Παρασκευή 3 Ιουλίου στις 21.00, στα πλαίσια του κύκλου προβολών ΚΙΝΟ CLUB με τον κριτικό Αλέξανδρο Παπαγεωργίου. Μετά την ταινία θα ακολουθήσει συζήτηση, μέχρι όσο πάει.