Wykłady (p)o końcu świata #3 | Przemysław Wielgosz: Od kolonializmu do kapitałocenu

Name: Wykłady (p)o końcu świata #3 | Przemysław Wielgosz: Od kolonializmu do kapitałocenu
Start: 2026-06-01T18:00:00+02:00
Location: Biuro projektu: Długa 35, 80-827 Gdansk, Poland

Schedule

Mon, 01 Jun, 2026 at 06:00 pm

UTC+02:00

Location

Biuro projektu: Długa 35, 80-827 Gdansk, Poland | Gdansk, PM

💬 Zapraszamy na cykl czterech wykładów z udziałem specjalistów i specjalistek w zakresie zmian klimatu, filozofii oraz ekonomii, które pozwolą nam spojrzeć na wszechkryzys z różnych perspektyw, rzucając nowe światło na relacje ludzko-nie-ludzkie w naturokulturowym, zglobalizowanym świecie.
🌐 Rok 1492, gdy statki Kolumba dotarły do Karaibów, a katoliccy królowie Hiszpanii wypędzili ze swej metropolii Żydów, to początek świata jaki znamy. Być może wówczas narodził się kapitalizm. Z pewnością zaczęła się era kolonizacji oraz dramatycznych transformacji politycznych, ekonomicznych i ideologicznych jakie kolonializm pociągnął za sobą.
🌳 Jedna z nich dotyczyła natury. Wraz z pierwszym zachwytem bujnością form życia tropikalnych lasów w umysłach konkwistadorów ukształtowały się zarysy idei egzotyki, która zainspiruje istotne nurty kultury europejskiej na setki kolejnych lat. To, co egzotyczne szybko przestało zachwycać, budzić skojarzenia z rajem, a zostało utożsamione z groźną dzikością, nieokiełznanym nadmiarem i poddane kolonialnej polityce ucywilizowania. W końcu Kolumb nie pokonał oceanu by podziwiać krajobrazy, ale by zamienić w złoto wszytko co miał w
zasięgu wzroku. W ciągu kilku dekad egzotyczne wyspy pokryły monokulturowe plantacje, lasy wyrąbano, ziemię zryto w poszukiwaniu kruszców, a „łagodnych tubylców” zamieniono w niewolników lub bezlitośnie wyeksterminowano. Tak właśnie – w kontekście podbojów, wyzysku i zniewolenia rodziła się nowa idea natury i jej usytuowania wobec ludzkich społeczeństw.
📈 Nowożytne odkrycie natury, wraz z towarzyszącymi mu narodzinami kapitalizmu w trójkącie atlantyckim między Europą, Afryką i Amerykami, polowaniami na czarownice, ekspansją gospodarki plantacyjnej i folwarcznej, a wreszcie kryzysem XVII stulecia stało się rdzeniem nowego reżimu antropologicznego, który ufundował ramy dla świata podzielonego na centrum i peryferie, wolnych i zniewolonych, białych i nie-białych. Tak wyłoniła się kapitalistyczna ekologia-świat – ekonomiczna formacja społeczeństwa wczepiona w sieci życia i brutalnie przekształcająca je w materię swojej rozszerzonej reprodukcji. Od momentu, gdy po rewolucji przemysłowej system ten ogarnął całą planetę możemy mówić, że weszliśmy w erę kapitałocenu. Dziś, podobnie jak u jego początków, świat pogrąża się w wielowymiarowym kryzysie. Wówczas wyjściem z kłopotów wstrząsających panującym porządkiem stały się eksport buntującej się biedoty za pośrednictwem kolonizacji oraz dewaluacja wszystkiego czego kapitał potrzebował do swojej nieograniczonej akumulacji – w tym ludzi i innych zwierząt. Taka jest właśnie geneza naszych czasów. Dziś kapitalizm dotarł do granic możliwości swej ekspansji. Pomimo, że kryzys – ekonomiczny, ekologiczny, międzynarodowy – się pogłębia, jeszcze nie wszystko jest przesądzone.
🔴 Przemysław Wielgosz – dziennikarz, wydawca i kurator. Redaktor naczelny polskiej edycji „Le Monde diplomatique”. W wydawnictwie RM jest redaktorem merytorycznym serii Ludowa Historia Polski. Jest m.in. autorem książek Opium globalizacji (2004), Witajcie w cięższych czasach (2020) oraz Gry w rasy. Jak kapitalizm dzieli, by rządzić (2021), nominowanej do Nagrody Literackiej „Nike” 2022; redaktorem i współautorem książek Koniec Europy jaką znamy (2013), Dyktatura długu (2016), Realny kapitalizm. Wokół teorii kapitału monopolistycznego (2018), Ekonomie przyszłości (2021). Kurator cykli „Ekonomie przyszłości” w Biennale Warszawa, „Ludowa Historia Polski” w Strefie WolnoSłowej, „Historie ludzi bez historii” w Teatrze Ósmego Dnia, „Więcej światła” w Centrum Kultury w Lublinie oraz „Przeobrażenia. Nienaturalna historia kryzysów środowiskowych” w Strefie WolnoSłowej i MSN w Warszawie. Jego najnowsza książka ,,Pogoda dla rewolucjonistów. Jak zmienić świat w czasie katastrofy” ukazała się w kwietniu w wydawnictwie Karakter.
ilustracja: Arek Pasożyt, Black Thing Pass
Zapraszamy na inne wykłady z cyklu:
# 4 | Dominika Wasilewska (29.06.2026, godz. 18.00)
Wydarzenie realizowane w ramach projektu „Przywrócenie wartości siedemnastowiecznemu Zespołowi Sierocińca w Gdańsku z konserwacją i rekonstrukcją zabytku oraz adaptacją budynków i terenu dawnej instytucji do nowych funkcji – kultury i turystyki”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027.
🔴Koordynatorka cyklu: Barbara Swadzyniak