Konferencja naukowa „Dzisiejszy XIX wiek: Przestrzenie dziewiętnastowieczności"

Zapraszamy do udziału w drugiej ogólnopolskiej konferencji naukowej „Dzisiejszy XIX wiek: Przestrzenie dziewiętnastowieczności", organizowanej przez Zakład Historii Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski oraz Zakład Historii Literatury Romantyzmu Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego.
Konferencja odbędzie się we Wrocławiu w dniach 26–28 listopada 2026 roku.
Zgłoszenia referatów przyjmujemy do 30.09.2026 poprzez formularz:
https://forms.office.com/e/01euke3Zvb
W razie pytań zapraszamy do kontaktu:
[email protected]

O KONFERENCJI
Celem naszych spotkań jest stworzenie przestrzeni do dyskusji nad współczesnym postrzeganiem XIX wieku, jego literatury i kultury. Proponujemy podjęcie próby opisania jego dziedzictwa z perspektywy nowych metod badawczych, aktualnych potrzeb edukacji polonistycznej, dzisiejszych kontynuacji dziewiętnastowiecznych wątków oraz kontrowersji, jakie w dyskursie publicznym wzbudza niekiedy treść utworów pochodzących z tego stulecia. Zadajemy pytanie, czy w obecnej dobie XIX wiek wciąż jest widziany jako „wielkie stulecie Polaków” (Alina Witkowska), czy też nośniejsze stały się obecnie inne tradycje. A może przestało to po prostu mieć znaczenie?
W tym roku chcielibyśmy, aby głównym obszarem naszych naukowych rozważań była przestrzeń. Od kilkudziesięciu lat obserwujemy intensyfikację badań lokujących się w ramach zwrotu przestrzennego oraz zwrotu topograficznego. W polskim literaturoznawstwie punktem odniesienia pozostają badania Elżbiety Rybickiej, stale uzupełniane o nowe perspektywy, aktualizacje i narzędzia. Jednym z kierunków owego uzupełnienia staje się kategoria regionalności, postrzegana w kontekstach geograficznym, społecznym, historycznym, kulturowym, a także literaturoznawczym, zazwyczaj traktowana interdyscyplinarnie. Jej przywoływanie w badaniach rodzi potrzebę zdefiniowania na nowo pewnych pojęć – takich jak „pogranicze” bądź „palimpsest” – i odniesienia ich na nowo do klasycznych dzieł literackich i tekstów kultury, zjawisk historycznych oraz procesów. Proponujemy wspólne rozważania nad tym, w jaki sposób literatura i kultura XIX wieku podchodzą do kategorii przestrzeni i jak prezentują się w świetle nowej humanistyki. Zachęcamy do odczytania dziewiętnastowiecznych tekstów z uwzględnieniem ich życia w obiegu kulturowym oraz kontekstu geograficznego, w którym powstawały. Przedmiotem naszych studiów będą zarówno źródła z epoki, jak i późniejsze, inspirowane dziewiętnastowieczną przestrzenią. Chcemy spojrzeć na XIX stulecie przez pryzmat kategorii dziewiętnastowieczności, która podkreśla jego długie trwanie, postrzega jako jedną formację kulturową i obejmuje czas od 1795 do 1918 roku.
Zapraszamy do udziału w konferencji osoby zajmujące się badaniami z zakresu literaturoznawstwa, polonistyki, etnologii i antropologii kulturowej, nauk o kulturze i religii, językoznawstwa, historii, filozofii, nauk o sztuce, nauk socjologicznych, pedagogiki, psychologii oraz innych dziedzin humanistyki i nauk społecznych, zainteresowane kulturą XIX wieku. Zachęcamy do podjęcia kwestii takich, jak:
• Zastosowanie współczesnych metod badawczych lokujących się w ramach szeroko rozumianej przestrzeni, tj. zwłaszcza geopoetyki, geografii humanistycznej, literaturoznawstwa architektonicznego, nowego regionalizmu do lektury tekstów dziewiętnastowiecznych, z możliwym odniesieniem także do innych współczesnych metod, takich jak ekokrytyka, animal studies czy gender studies;
• Refleksja nad zwrotami topograficznym oraz przestrzennym w kontekście nowych odczytań oraz reinterpretacji tekstów dziewiętnastowiecznych;
• Problem aktualizacji i przesunięć w stosunku do dawnego – dziewiętnastowiecznego – rozumienia regionu, etnosu, lokalności;
• Obecność dziewiętnastowiecznych motywów topograficznych w mediach innych niż literatura (np. filmy, seriale, gry, komiksy);
• Wielkie problemy i dylematy literatury dziewiętnastowiecznej we współczesnej kulturze i literaturze, kontynuacje, stałość paradygmatów XIX-wiecznych w kontekście przestrzennym (urbanizacja, rozwój społeczeństwa w ramach miejsca, przestrzenne opozycje, aksjologia przestrzeni, pojęcie „osadnika”);
• Problematyka pogranicza w wieku XIX i dziś: aktualizacje, wielokulturowość, wieloznaczność;
• Transponowanie dziewiętnastowiecznych przestrzeni – wówczas nazwanych, skonstruowanych lub opisanych – do utworów późniejszych wraz z ewentualną modyfikacją znaczeń.
Jesteśmy otwarci także na inne zagadnienia związane z tematyką konferencji.
Do połowy października zostaną rozesłane informacje o kwalifikacji proponowanych tematów.
Po konferencji planowana jest publikacja zgłoszonych tekstów w czasopiśmie punktowanym.
Opłata konferencyjna wynosi 350 zł. Wpłaty zostaną przeznaczone na pokrycie kosztów materiałów konferencyjnych, przerw kawowych i obiadowych. Nie zapewniamy noclegów.
Komitet naukowy:
dr hab. Justyna Bajda, prof. UWr
dr hab. Ewa Grzęda, prof. UWr
dr Fryderyk Nguyen
dr Anna Pigoń
Komitet organizacyjny:
prof. dr hab. Krzysztof Biliński
lic. Olimpia Goldmann
prof. dr hab. Dorota Kurek-Heck
dr hab. Agnieszka Kuniczuk, prof. UWr
dr Elżbieta Lubczyńska-Jeziorna
prof. dr hab. Małgorzata Łoboz
mgr Natalia Miksiewicz-Bryll
mgr Adrianna Trojan-Homoncik