Día de Muertos a meksykańska polityka nacjonalistyczna - wykład otwarty z dyskusją

Wykład otwarty z dyskusją | Día de Muertos a meksykańska polityka nacjonalistyczna: od projektu narodotwórczego do globalnego produktu popkulturowego
📅 Data: 16 października 2026
🕐 Godzina: 16:00
🗺️ Miejsce: Instytut Porównawczych Studiów Cywilizacji UJ, Kraków, ul. Grodzka 52, s. 119 (II piętro)
"The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series" oraz Instytut Porównawczych Studiów Cywilizacji serdecznie zapraszają na pierwsze wydarzenie towarzyszące zbliżającemu się zakończeniu projektu CEMORY. Idea wykładu wyrasta z rozmów, które toczyły się podczas minionych wydarzeń CEMORY i chęci pogłębienia badań nad współczesnymi obliczami nacjonalizmu w kulturze - tym razem, kontynuując tematykę w ujęciu porównawczym, tematem wykładu będzie Meksyk.
Abstrakt wykładu: Día de Muertos – obchody Dnia Zmarłych – należą do najbardziej rozpoznawalnych symboli kojarzonych z Meksykiem. Co roku na przełomie października i listopada portale informacyjne, kulturalne i podróżnicze z całego świata publikują fotografie pełne kolorowych czaszek, papierowych wycinanek, kwiatów aksamitek i świec zdobiących domowe ołtarze oraz cmentarze. Dzisiejszy charakter tego święta i jego znaczenie nie są jednak wynikiem rozwoju i popularyzacji wielowiekowej tradycji, lecz stanowią rezultat procesów selekcji, reinterpretacji, instytucjonalizacji i komercjalizacji zróżnicowanych praktyk kulturowych.
Celem wystąpienia będzie przedstawienie roli obchodów Día de Muertos jako narzędzia konstruowania meksykańskiej tożsamości narodowej oraz prześledzenia procesów, w wyniku których stały się one również instrumentem dyplomacji kulturalnej, elementem krajowej marki i produktem globalnej popkultury.
Punktem wyjścia do rozważań będzie historyczny kontekst święta łączący elementy prekolumbijskie z wiarą katolicką wobec potrzeby symboli mogących integrować społeczeństwo młodej republiki meksykańskiej po uzyskaniu niepodległości od Hiszpanii, przy jednoczesnym prowadzeniu polityki unifikacji opartej na trzonie kreolsko-metyskim, marginalizującej kultury i języki społeczności rdzennych. Procesowi temu towarzyszyło instrumentalne wykorzystanie przedhiszpańskiego dziedzictwa oraz „aztekizacja” narodowej historii. Po rewolucji meksykańskiej poszukiwanie wspólnego imaginarium narodowego nabrało jeszcze większego znaczenia. Na tle promowanej przez José Vasconcelosa koncepcji „rasy kosmicznej” i późniejszej nacjonalistycznej polityki Lázaro Cardenasa, Día de Muertos stopniowo stawały się symbolem połączenia dziedzictwa prekolumbijskiego i chrześcijańskiego. Choć to w latach 30. ** wieku kształtowała się znana do dziś forma celebrowania tego święta, jej istotnym elementem pozostaje narracja o kontynuacji wielowiekowej tradycji.
W drugiej części wystąpienia poddane analizie zostaną współczesne przekształcenia meksykańskich obchodów Dnia Zmarłych – jego wykorzystanie w dyplomacji kulturalnej i budowaniu międzynarodowej marki Meksyku, wpływ kultury popularnej i przemysłu filmowego na globalne wyobrażenia o święcie oraz procesy jego komercjalizacji i turystyfikacji. Szczególna uwaga zostanie poświęcona napięciu między lokalnymi praktykami a ich zunifikowanymi, estetyzowanymi i komercyjnie atrakcyjnymi reprezentacjami. Día de Muertos ukazane zostanie tym samym jako przykład dziedzictwa, którego lokalna i globalna popularność pozostaje nierozerwalnie związana zarówno z jego historycznym konstruowaniem i „wynajdywaniem tradycji”, jak i współczesnym przekształcaniem w produkt i popkulturową ikonę.
Wykład przedstawi Karolina Kaleta, Instytut Porównawczych Studiów Cywilizacji UJ.
Udział w wydarzeniu jest w pełni darmowy. Zapraszamy wszystkie zainteresowane osoby.
[Projekt CEMORY jest współfinansowany przez Unię Europejską. Wyrażone poglądy i opinie należą wyłącznie do autorów i nie muszą odzwierciedlać stanowiska Unii Europejskiej ani Komisji Europejskiej. Ani Unia Europejska, ani organ udzielający dotacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.]