Wernisaż wystawy „Śmierć to dopiero początek. Mumie, amulety i maski grobowe starożytnego Egiptu"

Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu zaprasza na wernisaż wystawy „Śmierć to dopiero początek. Mumie, amulety i maski grobowe starożytnego Egiptu"
Dla starożytnych Egipcjan śmierć nie oznaczała końca istnienia, lecz początek nowego etapu życia i podróży do świata bogów. Aby osiągnąć wieczność, należało odpowiednio przygotować się do tej drogi. Kluczowe znaczenie miało zachowanie ciała, właściwy pochówek, odpowiednie wyposażenie grobowca oraz zapewnienie zmarłemu ochrony podczas wędrówki przez zaświaty. Egipcjanie wierzyli, że o losie człowieka po śmierci decydują również jego czyny dokonane za życia. Podczas sądu Ozyrysa serce zmarłego, uważane za siedzibę pamięci, sumienia i moralności, było ważone z piórem bogini Maat, symbolem prawdy, sprawiedliwości i kosmicznego porządku. Pomyślny wynik sądu otwierał drogę do życia wiecznego i przemiany w ach, czyli doskonałą, przemienioną formę istnienia.
Egipska wizja człowieka była niezwykle złożona. Człowiek postrzegany był jako całość, na którą składały się ciało oraz różne aspekty jego istnienia, między innymi ka, ba, imię (ren), cień (szut) i serce (ib). Szczególne miejsce zajmował akh, czyli przemieniona i usakralizowana forma zmarłego, osiągana w wyniku odpowiednich rytuałów i pomyślnego przejścia przez proces pośmiertnej transformacji. Osiągnięcie stanu akh oznaczało możliwość dalszego istnienia w sferze boskiej i uczestnictwa w porządku świata. Aby zapewnić zmarłemu możliwość dalszego istnienia, niezwykle ważne było zachowanie jego ciała oraz właściwe przeprowadzenie obrzędów pogrzebowych. Ciało nie było bowiem traktowane wyłącznie jako doczesna powłoka, lecz pozostawało istotnym elementem relacji pomiędzy zmarłym, jego ka, miejscem pochówku i kultem grobowym. Dlatego tak wielką wagę przywiązywano do mumifikacji, rytuałów pogrzebowych oraz odpowiedniego wyposażenia grobowca.
Wystawa „Śmierć to dopiero początek. Mumie, amulety i maski grobowe starożytnego Egiptu” pozwala spojrzeć na egipskie wierzenia poprzez zachowane do dziś przedmioty i dzieła sztuki. Prezentowane zabytki ukazują, jak wyobrażenia o śmierci, bogach i zaświatach przenikały wszystkie dziedziny życia. Naczynia, ozdoby, przedmioty codziennego użytku, elementy wyposażenia grobowego, przedstawienia i teksty tworzyły spójny system wierzeń, którego celem było zapewnienie zmarłemu bezpieczeństwa oraz pomyślnego przejścia do wieczności. Pochówek nie był jedynie pożegnaniem, lecz starannie przygotowanym rytuałem, który miał umożliwić zmarłemu bezpieczną wędrówkę do świata bogów i dalsze istnienie w zaświatach. Umieszczane w grobowcach przedmioty, takie jak naczynia, żywność, ozdoby czy przedmioty codziennego użytku, miały zapewnić zmarłemu wszystko, czego mógł potrzebować po śmierci, natomiast teksty, modlitwy, zaklęcia i przedstawienia pełniły funkcję ochronną i magiczną, wspierając go w drodze do życia wiecznego.
Na wystawie zaprezentowane zostaną zabytki pochodzące ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Książąt Czartoryskich, Muzeum Archeologicznego w Krakowie, Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ, Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego oraz Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. Każdy z prezentowanych obiektów jest częścią większej opowieści o człowieku, jego wierzeniach, codzienności i pragnieniu przekroczenia granicy śmierci.
Jednym z kluczowych punktów wystawy jest Tell el-Murra, stanowisko archeologiczne położone w północno-wschodniej części Delty Nilu, około 100 kilometrów na północny wschód od Kairu. Od 2008 roku prowadzone są tam badania przez Polską Misję Archeologiczną w Północno-Wschodniej Delcie Nilu, działającą w ramach Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kierownikami ekspedycji są dr hab. Mariusz Jucha oraz Grzegorz Bąk-Pryc.
Tell el-Murra jest wyjątkowym miejscem, ponieważ zachowało się w bardzo dobrym stanie. Stanowisko wciąż wyraźnie zaznacza się w krajobrazie Delty Nilu, wznosząc się około 3–4 metrów ponad otaczające je pola. Zanim rozpoczęto regularne wykopaliska, przeprowadzono analizę zdjęć satelitarnych i map, badania powierzchniowe, prospekcję geofizyczną, odwierty geologiczne oraz wykopy sondażowe. Od 2012 roku badania prowadzone są tam systematycznie. Odkrycia z Tell el-Murra pozwalają spojrzeć na starożytny Egipt z innej perspektywy, nie tylko przez pryzmat wielkich piramid, świątyń i królewskich grobowców, lecz przede wszystkim poprzez życie ludzi, którzy zamieszkiwali Deltę Nilu. Każde odkrycie staje się fragmentem większej historii, którą archeolodzy, krok po kroku, odtwarzają z kolejnych warstw stanowiska.
Ważnym bohaterem wystawy jest także Aleksander Laszenko, artysta i podróżnik, którego fascynacja Egiptem znalazła odbicie w jego twórczości oraz podróżach. Jego postać przypomina, że Egipt od dziesięcioleci przyciągał podróżników, artystów i badaczy, stając się źródłem nieustającej fascynacji. Spojrzenie Laszenki na kraj faraonów tworzy interesujący dialog ze współczesnym sposobem poznawania Egiptu poprzez archeologię, badania naukowe i muzealne kolekcje. Jego podróże i doświadczenia wpisują się w szerszą historię odkrywania i poznawania cywilizacji, której dziedzictwo do dziś budzi zachwyt i ciekawość.
Wystawa łączy zatem świat starożytnych wierzeń ze współczesną archeologią, muzealne zabytki z odkryciami prowadzonymi na stanowiskach archeologicznych oraz doświadczenia dawnych podróżników z pracą dzisiejszych badaczy. Jest opowieścią o tym, jak Egipcjanie rozumieli człowieka, śmierć i życie wieczne, ale także o tym, jak kolejne pokolenia próbowały odkrywać i interpretować ich niezwykły świat.
Zapraszam w podróż po tej fascynującej krainie….
25 września 2026
godz. 17:00
Rynek 11
Na wernisaż wstęp bezpłatny
Kuratorka wystawy: Adelina Szczerbińska
Czas trwania wystawy: 25 września – 20 grudnia 2026 r.