Prof. Mateusz Wyżga: Polska sarmacka, kim jesteśmy i jak o sobie mówimy.

Name: Prof. Mateusz Wyżga: Polska sarmacka, kim jesteśmy i jak o sobie mówimy.
Start: 2026-03-13T18:00:00+01:00
Location: Unter den Linden 6, 10117 Berlin, Deutschland

Schedule

Fri, 13 Mar, 2026 at 06:00 pm

UTC+01:00

Location

Unter den Linden 6, 10117 Berlin, Deutschland | Berlin, BE

W polskiej humanistyce, naukach społecznych i w kulturze od kilku lat utrzymuje się tzw. zwrot ludowy. Wynikający po części z przeobrażeń polskiego społeczeństwa, poszukiwań tożsamości i korzeni trend widać dobrze również w genealogii. Coraz częściej i śmielej zaczęto pytać o przeszłość plebejską. W odpowiedzi na potrzebę przybliżenia historii zwykłych ludzi, chłopstwa i mieszczaństwa, historii oddolnej i mikrohistorii, narodził się interdyscyplinarny nurt zwany historią ludową Polski, inspirowany również podobnymi trendami w nauce światowej. W przypadku Polski stało się to zjawiskiem oryginalnym, gdyż współczesne społeczeństwo jest spadkobiercą zarówno kultury plebejskiej (chłopskiej i mieszczańskiej), jak i szlacheckiej (zwanej kulturą sarmacką), które uległy scaleniu. W referacie zostanie przedstawiona geneza zwrotu ludowego i zwrotu sarmackiego w polskiej kulturze i nauce, potencjał badawczy tych zjawisk, jak również doświadczenia z obecności zawodowego historyka w gorącym dyskursie medialnym, publicystycznym i społecznym. Doświadczenia te wskazują, że nad Wisłą historia społeczna ma walory historii użytkowej, która może wyjaśnić wiele zjawisk związanych z polską tożsamością i jej źródłami.
Mateusz Wyżga (ur. 1981), historyk, doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Zajmuje się głównie epoką staropolską. Prowadzi badania z zakresu demografii historycznej, mikrohistorii, genealogii, historii migracji, regionalizmu.
Autor szeregu książek i licznych prac naukowych, popularyzator historii. Kilkukrotnie nominowany za popularnonaukową książkę Chłopstwo. Historia bez krawata (Mądra Książka Roku, Nagroda im. Profesora Tadeusza Kotarbińskiego,
Nagroda im. Jerzego Giedroycia).
Uprawia biegi długodystansowe, gra na gitarze, saksofonie i akordeonie.
Jako samorządowiec był również przez osiem lat sołtysem w swej rodzinnej wsi Dziekanowice, gmina Zielonki (2003-2011).
Modercja: Urszula Ptak
Mateusz Wyżga (geb. 1981), Historiker, habilitierter Doktor, Professor an der Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Er beschäftigt sich vor allem mit der altpolnischen Epoche. Seine Forschungs-schwerpunkte sind historische Demografie, Mikrogeschichte, Genealogie, Migrationsgeschichte und Regionalismus. Er ist Autor zahlreicher Bücher und wissenschaftlicher Arbeiten sowie Popularisator der Geschichte. Mehrfach nominiert wurde er für das populärwissenschaftliche Buch Chłopstwo. Historia bez krawata (u. a. für den Wettbewerb Mądra Książka Roku, den Nagroda im. Profesora Tadeusza Kotarbińskiego sowie den Nagroda im. Jerzego Giedroycia).
Er betreibt Langstreckenlauf und spielt Gitarre, Saxophon und Akkordeon. Als Kommunalpolitiker war er außerdem acht Jahre lang Dorfschulze in seinem Heimatdorf Dziekanowice, Gemeinde Zielonki (2003–2011).
Autor des beigefügten Porträtfotos: Dr. Bartosz Kałużny, Uniwersytet Łódzki
Thema: Das sarmatische Polen – wer wir sind und wie wir über uns sprechen
In den polnischen Geistes- und Sozialwissenschaften sowie in der Kultur hält sich seit einigen Jahren die sogenannte „Volkswende“ (zwrot ludowy). Dieser Trend, der teilweise aus den Umbrüchen der polnischen Gesellschaft sowie aus der Suche nach Identität und Wurzeln resultiert, ist auch in der Genealogie deutlich sichtbar. Immer häufiger und mutiger wird nach der plebejischen Vergangenheit gefragt.
Als Antwort auf das Bedürfnis, die Geschichte gewöhnlicher Menschen – der Bauern und Bürger –, die Alltagsgeschichte und die Mikrogeschichte näherzubringen, entstand eine interdisziplinäre Strömung, die als Volksgeschichte Polens (historia ludowa Polski) bezeichnet wird und auch von ähnlichen internationalen wissenschaftlichen Trends inspiriert ist.
Im Falle Polens entwickelte sich daraus ein originelles Phänomen, da die heutige Gesellschaft Erbin sowohl der plebejischen Kultur (bäuerlich und bürgerlich) als auch der adligen Kultur (der sogenannten sarmatischen Kultur) ist, die miteinander verschmolzen sind.
Im Vortrag werden die Genese der Volkswende und der sarmatischen Wende in der polnischen Kultur und Wissenschaft, ihr Forschungspotenzial sowie Erfahrungen mit der Präsenz eines professionellen Historikers im lebhaften medialen, publizistischen und gesellschaftlichen Diskurs vorgestellt. Diese Erfahrungen zeigen, dass die Sozialgeschichte an der Weichsel den Charakter einer angewandten Geschichte besitzt, die viele Phänomene im Zusammenhang mit der polnischen Identität und ihren Quellen erklären kann.
Modartion: Urszula Ptak