Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy

Name: Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy
Start: 2026-03-27T10:00:00+01:00
Location: Plac Zamkowy 4, 00-277 Warsaw, Poland

Schedule

Fri, 27 Mar, 2026 at 10:00 am

UTC+01:00

Location

Plac Zamkowy 4, 00-277 Warsaw, Poland | Warsaw, MZ

Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy
📍 Gdzie: Pałac pod Blachą, Zamek Królewski w Warszawie
(wejście od strony Trasy W-Z)
📅 Kiedy: 26 marca – 28 czerwca 2026
👤 Kurator: Kuba Snopek
W Polsce buduje się niepokojąco dużo zamków. W całym kraju powstają ich dziesiątki. Zabytki już istniejące puchną. Rekonstrukcja goni rekonstrukcję. Pojawiają się również zamki, których wcześniej nie było. Te inwestycje mają się doskonale mimo krytyki i ogromnych kosztów.
Wystawa przygląda się polskiej miłości do zamku, a zamkowi – jako szczególnej typologii na styku architektury i komunikacji. Oryginalne funkcje zamku: twierdza i rezydencja, dawno straciły rację bytu; warstwa symboliczna przetrwała, a co więcej, wciąż jest istotna. Między anachronicznością zamku jako obiektu architektonicznego a jego aktualnością jako środka przekazu rodzi się napięcie. Dla jego zbadania projekt wprowadza pojęcie „zamczystość”: kulturowe postrzeganie obiektu jako zamku, oparte na zbiorowych wyobrażeniach, a nie na jego prawdziwej historii lub autentyczności. Rozpatrywane z tej perspektywy Wawel, Tykocin, Zamek Królewski, Stobnica i inne zamczyste budowle stoją w jednym rzędzie równoprawnych manifestacji tego samego archetypu. Dekonstrukcja zamczystości pomaga zrozumieć związek między świadomie konstruowanym przez architektów obrazem zamku a komunikatem wysyłanym przez zamek-symbol.
Wystawa koncentruje się na najnowszych zamkach, ale dowodzi, że korzenie ich współczesnego postrzegania tkwią w XIX wieku. To wtedy wytworzył się język zamczystości, którym posługujemy się dziś. Obejmuje skalę, sposób ekspozycji, typ kostiumu architektonicznego, decyzję, czy pozostawić zamek w stanie ruiny, czy doprowadzić do stanu nowości. Ponieważ współczesny obraz najważniejszych polskich symboli narodowych – Wawelu i Zamku Królewskiego w Warszawie, został ukształtowany stosunkowo niedawno, w ** wieku, również one korzystają z tego języka.
Wystawa eksploruje zamczystość poprzez fotografię i sztukę współczesną. Fotograf modernizmu Nicolas Grospierre na równych prawach sportretował Wawel i Stobnicę, Zamek Królewski i Bobolice. Jego spojrzenie wpisuje zamek we współczesność. Marta Ejsmont, autorka pełnej dokumentacji fotograficznej budowy gmachu Muzeum Sztuki Nowoczesnej, skupiła się na materialności zamków. Na jej fotografiach stare, wyremontowane i te świeżej daty jednakowo lśnią nowością, jak spod igły. Mateusz Pawlukiewicz przedstawił wizualny leksykon wernakularnej architektury warownej. Kontekst dla ich prac tworzą makiety, infografiki, fragmenty projektów architektonicznych i rysunki wykonane przez dzieci.
Punktem kulminacyjnym wystawy jest instalacja Ostatni zamek. Stworzył ją kolektyw artystyczno-kuratorski Turnus i Mariia Kolomiitseva. Do współpracy zaprosili osoby artystyczne: Zuzannę Bartoszek, Wiktorię Kieniksman, Ant Łakomsk, Kubę Stępień i Pawła Donhöffnera Ziębę. Instalacja proponuje krytyczne przepracowanie zamczystości. Artyści redukują zamek do rozpoznawalnego archetypu, pozbawiają go jednak wszystkich zamczystych atrybutów: monumentalności, trwałości, ciężaru znaczeniowego. Sprowadzają zamek do skali, z którą można się zmierzyć, zamiast podziwiać ją z dystansu.
Zapraszamy do spotkania z wystawą, która pozwala spojrzeć na zamek z nowej perspektywy i zadać sobie pytanie, dlaczego wciąż tak silnie działa na naszą wyobraźnię.