OKN: „Prawica – projekt krytyczny. Odczytania polskiej prawicy po 1989 roku”

Name: OKN: „Prawica – projekt krytyczny. Odczytania polskiej prawicy po 1989 roku”
Start: 2026-05-15T10:00:00+02:00
End: 2026-05-16T18:00:00+02:00
Location: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Schedule

Fri, 15 May, 2026 at 10:00 am to Sat, 16 May, 2026 at 06:00 pm

UTC+02:00

Location

Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego | Krakow, MA

Po 1989 roku masowo zaimportowano do nauk humanistycznych i społecznych zachodni dorobek naukowy. Można w tym widzieć „urok” globalizacji i pewnej (pół)peryferyjnej gry, jaką prowadzimy z Zachodem. Albo wpływ zachłyśnięcia się ogromem otwartych przed nami wrót teorii – tak kontynentalnej, jak i anglosaskiej. Zbyt często jednak efektem tego importu było lekceważenie rodzimej myśli filozoficznej, politycznej i społecznej. To zaniedbanie tym bardziej gorszące, że po przełomie ustrojowym nastąpiła przecież proliferacja politycznej praxis, która nie obywała się przecież bez podstawy teoretycznej i ideologicznej. To z inteligencji rekrutowało (i rekrutuje) się gros polskiej klasy politycznej, komentariatu i środowisk thinktankowych. Wytworzyli oni niezwykle ciekawy dorobek z zakresu filozofii politycznej, antropologii politycznej, historii idei, tworząc przestrzeń refleksji nad Polską i polskim społeczeństwem – polonistyczną nadbudowę.
Istnieje w polskiej przestrzeni publicznej przekonanie, niemal doksa, że lewicowo zorientowana inteligencja sprawuje swego rodzaju hegemonię kulturową w polu akademickim. Chcemy przełamać to przekonanie, dlatego konferencję poświęcamy projektom polskiej prawicy po 1989 roku. W naszym rozumieniu prawica jest dominującym nurtem działania w praktyce politycznej, a badacze identyfikujący się – lub identyfikowani – jako prawicowi stanowią ważne zaplecze ideowe w polskiej myśli historiozoficznej i modernizacyjnej. Interesować nas będą prawicowcy konserwatywni, przede wszystkim ci mający swoją określoną polityczną genezę w „Solidarności”. Choć sama „Solidarność” (1980–1981) była ruchem o proweniencji socjalistycznej i robotniczej, stała się probierzem formacji postsolidarnościowej, która tworzyła ogromny, rozparcelowany obóz potransformacyjny, gdzie dominowali (w różnych proporcjach) konserwatywni liberałowie, konserwatyści i chadecy. „Postsolidarność” rządziła Polską w latach 1989–1993 oraz 1997–2001. Z kolei geneza sprawujących od 2005 roku polaryzacyjną dominację PO i PiS-u jest stricte postsolidarnościowa, związana z nieudanym projektem IV Rzeczpospolitej.
Chcemy podjąć refleksję nad prawicową krytyką fundamentów III Rzeczpospolitej z konstytuującą rolą antykomunizmu i „grzechu pierworodnego” w postaci porozumienia elit z roku 1989. Chcemy zastanowić się, jak prawica konceptualizuje rolę Polski jako podmiotu i przedmiotu modernizacji kapitalistycznej, europejskiej i globalnej. Chcemy zbadać, jak u konserwatystów przejawia się krytyka społeczna, krytyka demokracji liberalnej i neoliberalizmu, krytyka nowoczesności – oraz jakie rozwiązania były proponowane w toku tej krytyki i z jakich tradycji czerpie się ową refleksję. Wreszcie, chcemy pokazać, bez względu na osobiste pozycje aktorów-badaczy (w tym organizatorów) i aktorów-polityków, że prawicowo-konserwatywny korpus myślenia stanowi istotną część polskiej myśli współczesnej w ogóle. A jest to, nie zapominajmy, myśl inteligencka.
Propozycje tematów:
– genealogie myślenia prawicowego: tradycje myślenia, z których bezpośrednio lub pośrednio czerpali politycy i teoretycy bliscy prawicy;
– dziedzictwo „Solidarności”: nawiązania do dziedzictwa „Solidarności”; ideologia postsolidarnościowa a jej wpływ na politykę społeczną, historyczną i symboliczną; współczesny NSZZ „Solidarność” jako aktor polityczny;
– Kościół, prawica, dialog: powiązania między prawicą a Kościołem Katolickim po 1989 roku; teologia „toruńska” a teologia „łagiewnicka”; metapolityczne refleksje nad „państwem wyznaniowym”;
– IV Rzeczpospolita odzyskana: projekt rewolucyjny czy symboliczna utopia; próba założenia państwa na nowo czy koniec postkomunizmu; transformacje postrzegania IV RP – nowe otwarcie III RP czy jej największa patologia;
– prawica jako krytyka: podważanie i próba naprawy rzeczywistości z perspektywy prawicowej; kontestacja rzeczywistości z wykorzystaniem tradycji marksistowskiej i French Theory; oparta na konserwatywnych wartościach krytyka rzeczywistości po 1989 roku; niesprawiedliwość społeczna i nieprawość obywatelska w rozumieniu formacji prawicowej;
– inteligencja dla prawicy: prawica jako dominujące skrzydło formacji inteligenckiej; inteligencki habitus w biografiach prawicowych polityków i filozofów; inteligenckie praktyki na szczytach władzy; seminaria lucieńskie jako dziedzictwo prezydenta-inteligenta;
– antykomunistyczna doksa, postkomunistyczna rzeczywistość: rola antykomunizmu w konstruowaniu polskiej tożsamości, polityki historycznej i myślenia o polityce gospodarczej i społecznej;
– prawica republikańska: ponowne odczytania dziedzictwa sarmackiego i rekuperacja I Rzeczpospolitej; wspólnotowe myślenie o Rzeczpospolitej jako specyficznej ojczyźnie wolności; jagiellońskie recepty republikańskie;
– prawica romantyczna: scheda mesjanistyczna; odzyskiwanie idealizmu i polskich tradycji romantycznych na potrzeby współczesnej refleksji o kulturze; ezoteryczne i newage’owe inspiracje myślenia prawicowego (szczególnie w latach 90.).
Konferencja odbędzie się w dniach 15–16 maja 2026 roku. Poza regularnymi wystąpieniami odbędzie się także wykład inauguracyjny oraz panele eksperckie. Szczegóły, w tym skład Rady Naukowej, będą podawane stopniowo, w miarę linearnego postępu czasu.
Aby zgłosić się na konferencję, należy wypełnić poniższą ankietę, podając swoje dane (imię i nazwisko, afiliacja, adres e-mail, biogram) oraz abstrakt wystąpienia (ok. 300 słów). Przewidywany czas na wystąpienia: 15–20 minut. Na zgłoszenia czekamy do 12 kwietnia 2026 roku.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfZd-Mp2YMjnwSBWzFd-_-1Ca0JppGy3GE-Kc4FITQ8QRNM5w/viewform?fbclid=IwY2xjawQLy-VleHRuA2FlbQIxMABicmlkETIyOGZEQkxNYWVwVFZCTG1wc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHr-HSk6WDZ8CBGTq__6N3lXYz9MiQroFoB0d-Hpxejv4a3pefDToAKKWX1ga_aem_ZmGhWeUM1qyOkZQmooD0OA
Nie pobieramy opłat konferencyjnych. Udział tak czynny, jak i bierny jest darmowy.
Komitet organizacyjny:
Oliwia Gembalczyk
Krzysztof Katkowski
Michał Sońta
Kamil Walczak
Rada naukowa:
dr hab. Maciej Gdula,
dr hab. Michał Łuczewski, prof. UW,
dr hab. Tomasz Majewski, prof. UJ,
prof. Maciej Urbanowski.
Autor grafiki: Piotr Kuźlik