Między najmem a hipoteką: dostępność mieszkaniowa i klasa średnia w polskich miastach

Czwarte seminarium z cyklu „Seminariów Analiz Klasowych” organizowanych przez Sekcję Analiz Klasowych PTS oraz Zespół Badań Struktury Społecznej IFiS PAN odbędzie się 14 października 2026 o godzinie 12:00.
Seminarium będzie miało formę hybrydową: stacjonarnie odbędzie się w Warszawie (Pałac Staszica, Nowy Świat 72, sala im. Barbary Skargi, 268, II piętro) oraz online na platformie Zoom.
Wykład "Między najmem a hipoteką: dostępność mieszkaniowa i klasa średnia w polskich miastach" wygłosi dr Justyna Orchowska (EUROREG, Uniwersytet Warszawski).
W ostatniej dekadzie koszty mieszkaniowe w wielu miastach na świecie rosły szybciej niż wynagrodzenia, co skłoniło niektórych badaczy do mówienia o „globalnym miejskim kryzysie dostępności cenowej mieszkań” (Wetzstein 2017: 3159). W efekcie coraz więcej mieszkańców miast, zwłaszcza młodych dorosłych, doświadcza trudności ze znalezieniem własnego lokum (Hoolachan et al. 2017). Presja finansowa związana z mieszkaniem miałaby dotyczyć nie tylko osób osiągających najniższe dochody, lecz coraz częściej obejmować również części klasy średniej, która – bez wystarczających zarobków do zakupu mieszkania po cenie rynkowej oraz niekwalifikująca się do przydziału mieszkania miejskiego – znajdowałaby się w tak zwanej luce czynszowej (Muzioł-Węcławowicz 2019: 110).
Główne pytanie stawiane w niniejszej prezentacji dotyczy tego, jak zmieniające się warunki mieszkaniowe kształtują procesy formowania i reprodukcji klasy średniej. Dotychczasowe badania pokazały, że własność mieszkaniowa oraz lokalizacja zamieszkania stanowią kluczowe elementy tożsamości i statusu tej klasy (Adkins et al. 2021; Mikuš 2022; Savage et al. 2005). Mieszkanie jest nie tylko jednym z głównych składników jej majątku, lecz także zasobem umożliwiającym dostęp do cenionych szkół, usług i sieci społecznych (Bacqué et al. 2015; Boterman 2012; Butler & Robson 2003). Postawić można zatem pytanie, czy i w jaki sposób oczekiwania tej klasy ulegają zmianie w sytuacji rosnących cen nieruchomości.
Odwołując się do teorii klas społecznych Pierre’a Bourdieu (1984, 1986), jej rozwinięć w studiach miejskich (Benson 2014; Savage 2012; Wacquant 2023) oraz polskich analiz klasowych (Cebula 2019; Gdula 2014; Gdula & Sadura 2012), klasę średnią definiuję poprzez intersekcję trzech kapitałów: ekonomicznego, kulturowego i społecznego. Stawiam pytanie, na ile status mieszkaniowy może być rozumiany jako istotny wymiar definiowania klasy średniej w Polsce. Punktem odniesienia jest koncepcja „uprzestrzennienia klasy” Savage’a (2006), zgodnie z którą własność i lokalizacja zamieszkania nie tylko odzwierciedlają pozycje klasowe, lecz mogą również aktywnie je kształtować. Empirycznie wystąpienie opiera się na wywiadach biograficznych z przedstawicielami klasy średniej mieszkającymi w Warszawie i Gdańsku. Analiza koncentruje się na tym, jakie znaczenia badani przypisują własności i najmu oraz jak negocjują kompromisy związane z lokalizacją, standardem mieszkania i przyszłym bezpieczeństwem.
Prowadzenie spotkania: dr hab. Mikołaj Lewicki, prof. UW (Wydział Socjologii UW)
Udział online (Zoom) https://zoom.us/j/92792461465?pwd=kDrV9Z69rI5sB4qb18aYmtbElx3Uxa.1