Jesteś w sercu zmian 🫀 surrealizm i antyfaszyzm

Zapraszamy na wystawę, która rzuca nowe światło na twórczość surrealistyczną na świecie i w Polsce. Prezentujemy polityczne oblicze surrealizmu, który rewolucjonizował sztukę i walczył o wolność. Prezentujemy niezwykłe, zaangażowane dzieła takich twórców jak Breton, Miró, Picasso, Carrington oraz Strzemińskiego, Themersonów i Żarnowerówny. Przekonaj się, jak sztuka staje się aktem oporu ✊
📆 26.06.2026–10.01.2027
📍Galerie B i C na piętrze budynku
🧠 Kuratorki: Dorota Jarecka i Magda Lipska we współpracy ze Stephanie Weber, Adrianem Djukiciem, Karin Althaus oraz Pawłem Politem
Jako ruch artystyczny i polityczny surrealizm miał zasięg międzynarodowy i wyznawał poglądy internacjonalistyczne. Zakorzeniony w sztuce i literaturze, miał znacznie szersze ambicje: zrewolucjonizować społeczeństwo i na nowo zdefiniować samo życie. „«Przekształcić świat» – powiedział Marks; «zmienić życie» – powiedział Rimbaud: dla nas te dwa cele stanowią jedno” – oświadczył André Breton w 1935 roku.
Od momentu pojawienia się w latach 20. ** wieku surrealiści zmagali się z wieloma programami politycznymi, które były sprzeczne z ideałami równości i wolności. Potępiali europejskie projekty kolonialne, organizowali się przeciwko faszystom, walczyli w hiszpańskiej wojnie domowej, dołączali do ruchu oporu podczas II wojny światowej – by zostać uznanymi przez nazistów za „zdegenerowanych”, zmierzyć się z internowaniem lub prześladowaniami, a ostatecznie uciekać z Europy lub ginąć na polach bitew, lub w obozach. Ich opór był samą sztuką. Poprzez poezję, malarstwo, fotografię, kolaż i organizację wystaw starali się ujawnić wady rzekomo racjonalnego przesłania rzekomo racjonalnej cywilizacji Zachodu.
Gdy faszyzm zyskiwał na sile w Europie, gdy postępowała nazifikacja Niemiec, gdy wybuchały wojny światowe i kolonialne – surrealiści nie ustępowali; protagonistami surrealizmu pozostawali radykalni w swoich wyborach ideologicznych i politycznych. Jednocześnie te wstrząsy zaowocowały niezwykłymi spotkaniami i prawdziwie globalną solidarnością: Praga solidaryzowała się z Coyoacán w Meksyku; Kair z Republiką Hiszpańską; Marsylia z Fort-de-France na Martynice; Portoryko i Paryż z Chicago; a Londyn z Nowym Jorkiem. Myśl i działanie surrealistów charakteryzowały się wszechogarniającą równoczesnością. W związku z tym wystawa rozwija się raczej jak na mapie niż na osi czasu. Celem jest tutaj przedstawienie surrealizmu jako międzynarodowego ruchu głęboko zaangażowanego w społeczeństwo i politykę – zgodnie z tym, jak postrzegali go jego członkowie.

Surrealiści domagali się absolutnej wolności i chcieli, by przenikała ona każdą sferę społeczeństwa. Emancypacja oznaczała dla nich życie wolne od wszelkich nakazów ze strony państwa, narodu, kościoła czy burżuazji. Czytali Freuda i Sade'a, głosili anarchizm i socjalizm, popierali marksizm i komunizm, sprzeciwiali się faszyzmowi i kolonializmowi, a także wszelkim formom imperializmu. Ubolewali nad brakiem wyobraźni u większości ludzi, czując się urażeni powszechnym przekonaniem, że ich sztuka i poezja to tylko ekscentryczna zachcianka. Członkowie La Main à plume, grupy działającej w Paryżu pod okupacją nazistowskich Niemiec i rozpowszechniającej wiersze w podziemiu, napisali kiedyś: „Jeśli ktoś przyjdzie nam powiedzieć, że nasza teraźniejszość ma na głowie inne sprawy niż pisanie poezji, odpowiemy: «My też!»”. W 1924 roku La Révolution surréaliste przekonywała swoich czytelników: „Jeśli kochasz miłość, pokochasz surrealizm”. Dla surrealistów przekraczanie granic politycznych i artystycznych było nierozerwalnie związane z afirmacją życia, miłości i erotyki.
I to właśnie ta otwartość na powiązania między polityką a sztuką przyciągnęła do surrealizmu wiele ruchów emancypacyjnych. Demonstracje studenckie z maja 1968 roku, kilka powojennych kampanii antytotalitarnych w Europie Wschodniej, a nawet Ruch Wyzwolenia Czarnych w Stanach Zjednoczonych były w pewnym stopniu inspirowane metodami i przekonaniami surrealistów. Wystawa śledzi te zmagania, próbując zrewidować powszechne przekonanie, że surrealizm to styl malarski przeznaczony wyłącznie do przedstawiania snów, fantazji i magii; odrzucając pojęcie kanonu surrealistycznego, po raz kolejny stawia prowokacyjne pytanie: „Czym jest surrealizm?”


Wystawę po raz pierwszy zaprezentowano od 15 października 2024 r. do 30 marca 2025 r. w Lenbachhaus w Monachium pod tytułem „But Live Here? No Thanks: Surrealism and Anti-fascism” i przygotowana przez zespół kuratorski: Stephanie Weber, Adrian Djukić, Karin Althaus. Warszawska wystawa jest wzbogacona o wątki związane z dokonaniami polskich artystów i artystek związanych z nurtem surrealizmu.

Wystawa powstała we współpracy z Muzeum Sztuki w Łodzi oraz Lenbachhaus w Monachium.

🖤Dziękujemy za wsparcie naszym partnerom:
Muzeum jest instytucją prowadzoną przez Miasto Stołeczne Warszawa i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Partnerzy Strategiczni: Audi Polska
Mecenas Muzeum i Kolekcji: EY
Partner Muzeum: Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Puro
Partner Kina: E.ON Polska
Partner Edukacji: Fundacja EFC
Partner Prawny: Kancelaria DZP
Partnerzy medialni: Polskie Radio, PAP, Onet, Vogue, Zwierciadło, Gazeta Wyborcza, Wysokie obcasy, Tygodnik Powszechny, Pismo